Dziedziczenie to proces przejścia masy spadkowej (wszystkich dóbr, ale i długów) ze spadkodawcy (zmarłego) na jego spadkobierców. Spadkobiercami mogą być członkowie rodziny, przyjaciele, a także inne osoby lub podmioty, które zmarły powołał do dziedziczenia po nim w testamencie.
Dziedziczenie ustawowe
W przypadku braku testamentu do głosu dochodzi tzw. dziedziczenie ustawowe. W pierwszej kolejności w ramach dziedziczenia ustawowego uprawnionymi do dziedziczenia są małżonek i dzieci zmarłego (niezależnie od tego czy są dziećmi małżeńskimi). Dziedziczą oni w częściach równych, jednak część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż ¼ całości spadku. Jeśli zmarły nie miał dzieci, do dziedziczenia powołany jest jego małżonek i rodzice.
W braku małżonka spadkodawcy i dzieci cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku (dnia śmierci spadkodawcy) wówczas część przypadająca na tego rodzica przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.
Przykładowo, jeśli spadkodawca miał dwoje dzieci i małżonka, wówczas każde z nich będzie dziedziczyć w 1/3 części, gdy natomiast spadkodawca miał czwórkę dzieci oraz małżonka udział małżonka wyniesie ¼ części, zaś udział każdego z dzieci po 3/16 części.
Jeżeli dziecko spadkobiercy nie dożyło do dnia śmierci swego rodzica wówczas w spadkobraniu uczestniczyć będą dzieci zmarłego dziecka, czyli wnuki spadkodawcy. Takim wnukom wówczas przypada część należna zmarłemu rodzicowi, w częściach równych.
Dziedziczenie testamentowe
Z dziedziczeniem testamentowym możemy mieć do czynienia wówczas gdy spadkodawca pozostawił po sobie ważny testament. Testament może być sporządzony własnoręcznie przez spadkodawcę (testament holograficzny) jak również może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Oba rodzaje testamentów mogą zostać wpisane przez notariusza do Notarialnego Rejestru Testamentów (NORT). Rejestracja taka gwarantuje spadkodawcy, że jego ostatnia wola zostanie uszanowana i nie będzie mogła zostać pominięta. Spadkodawca może w każdej chwili testament odwołać czy zmienić.
W każdym przypadku zachęcamy do kontaktu z naszą Kancelarią Notarialną w Warszawie w celu prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców i wielkości ich udziałów w spadku.
Zachowek
Zstępnym (dzieciom, a w razie gdy nie żyją – wnukom), rodzicom oraz małżonkowi spadkodawcy, którzy byliby powołani do dziedziczenia z ustawy przysługuje zachowek. Oznacza to, że jeżeli spadkodawca sporządzi testament, w którym pominie np. jedno z dzieci, wówczas takiemu dziecku przysługuje zachowek.
A ile wynosi zachowek?
Jeżeli zstępny uprawniony do zachowku jest małoletni albo uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy wówczas zachowek wynosi 2/3 udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. W pozostałych przypadkach zachowek wynosi ½ udziału spadkowego, który by przypadał takiemu uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym.
Zachowek wypłaca się w pieniądzach.
Wydziedziczenie
Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:
- wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
- dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
- uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Istotnym, z punktu widzenia skuteczności wydziedziczenia, jest wskazanie przyczyny wydziedziczenia uprawnionego do zachowku w treści testamentu.