Od dnia 2 października 2008 r. obowiązują przepisy umożliwiające przeprowadzenie formalności związanych z dziedziczeniem przed notariuszem. Przed ich wdrożeniem potwierdzenie prawa do spadku następowało wyłącznie na drodze sądowej poprzez uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Zmiany te pozwalają spadkobiercom na sprawne i szybkie, bez wielomiesięcznego oczekiwania na wyznaczenie terminu przez sąd, uzyskanie potwierdzenia praw do spadku w drodze aktu poświadczenia dziedziczenia, zrównanego w skutkach
z orzeczeniem sądu.
Do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia (APD) może dojść wyłącznie w przypadku:
- braku sporów co do dziedziczenia między spadkobiercami ustawowymi lub testamentowymi;
- gdy śmierć spadkodawcy nastąpiła 1 lipca 1984 r. lub później.
Niedopuszczalne jest sporządzenie APD gdy:
- w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku,
- śmierć spadkodawcy nastąpiła przed 1 lipca 1984 r.,
- na podstawie testamentu szczególnego tj. ustnego, podróżnego, wojskowego. W takiej sytuacji potwierdzenie prawa do spadku może nastąpić wyłącznie na drodze sądowej,
- notariusz ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy lub wysokości udziałów w spadku,
- wniosek o stwierdzenie nabycia spadku pochodzi od osoby nieuprawnionej,
- w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, lub też osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne, albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte lub ogłoszone,
- spadkodawca w chwili śmierci nie miał zwykłego miejsca pobytu w Polsce albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub nieruchomości położone za granicą.
Sporządzenie APD poprzedza:
- przeszukanie Notarialnego Rejestru Testamentów (NORT),
- w przypadku istnienia testamentu lub testamentów – otwarcie wszystkich testamentów,
- sporządzenie protokołu dziedziczenia (w tym złożenie oświadczeń o przyjęciu/odrzuceniu spadku, chyba, że upłynęło 6 miesięcy od dnia powzięcia informacji o powołaniu do spadku.
Akt poświadczenia dziedziczenia wymaga rejestracji w Rejestrze Spadkowym, której dokonuje notariusz. Na oryginale aktu oraz na wypisie aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz umieszcza adnotację o dokonanej rejestracji.
Podatek od spadku
Spadkobiercy zobowiązani są w ciągu 6 miesięcy od dnia rejestracji APD zgłosić nabycie spadku do właściwego naczelnika urzędu skarbowego.
Powyższe zgłoszenie, dokonane we wskazanym wyżej terminie, zwalnia określonych spadkobierców tj. małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki), wstępnych (rodziców, dziadków), pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę od podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie powyższe nie dotyczy nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych przed dniem 1 stycznia 2007 r.
Spadkobiercy nie wchodzący do wskazanego wyżej kręgu, tj. nie będący małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi, pasierbem, rodzeństwem, ojczymem ani macochą, są zobowiązani do zapłaty podatku, którego wysokość ustala się w zależności od przynależności do grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn oraz skal, o których mowa w art. 15 tejże ustawy.