Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów, której organizację i funkcjonowanie reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2023 roku o fundacji rodzinnej (Dz.U. poz. 326 ze zm.). Fundacja rodzinna nabywa osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych, prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Fundatorem fundacji rodzinnej może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, przy czym oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej może zostać złożone albo za życia fundatora – w akcie założycielskim albo na wypadek śmierci – w testamencie. W przeciwieństwie do fundacji rodzinnej tworzonej na wypadek śmierci w przypadku utworzenia fundacji w drodze oświadczenia złożonego w akcie założycielskim ustawodawca dopuszcza wielość fundatorów.
Do powstania fundacji rodzinnej niezbędne jest:
- złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej,
- ustalenie statutu fundacji rodzinnej,
- sporządzenie spisu mienia,
- ustanowienie organów fundacji rodzinnej,
- wniesienie funduszu założycielskiego (przed rejestracją fundacji rodzinnej) – w przypadku tworzenia fundacji w drodze aktu założycielskiego oraz
- wpis fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych.
Zarówno akt założycielski jak i testament, w drodze którego ma nastąpić utworzenie fundacji rodzinnej, muszą być sporządzone pod rygorem nieważności w formie aktu notarialnego (art. 22 ustawy o fundacji rodzinnej). Z chwilą złożenia oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej albo ogłoszenia testamentu, zawierającego takie oświadczenie, powstaje fundacja rodzinna w organizacji.
Forma aktu notarialnego jest również wymagana dla ustalenia treści statutu fundacji rodzinnej, określającego zasady funkcjonowania fundacji rodzinnej, a którego niezbędne elementy wskazano w treści art. 26 ustawy o fundacji rodzinnej. Ponadto forma aktu notarialnego wymagana będzie dla każdej czynności dokonywanej między fundacją rodzinną a członkiem jej zarządu, który jest jednocześnie jedynym członkiem zgromadzenia beneficjentów tej fundacji rodzinnej (art. 63 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej).
Formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym wymaga z kolei, stosownie do treści art. 39 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej, złożenie przez beneficjenta oświadczenia o zrzeczeniu się przysługujących mu uprawnień.